Sıkça Sorulan Sorular

1. Yeni okul öncesi eğitim programının başlıca özellikleri nelerdir?

T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 09.09.2013 tarih ve 132 sayılı kararıyla yayımladığı Okul Öncesi Eğitim Programı, çocukların gelişim düzeylerine ve özelliklerine dayanan ve tüm gelişim alanlarının geliştirilmesini esas alan “gelişimsel” bir programdır.

Öğrenilen yeni konuların önceki öğrenmelerle ilişkilendirildiği; yani öğrenme süreçleri arasında bağ kurulduğu sarmal nitelikteki yeni programda, kavramların, kazanımların ve göstergelerin tekrar tekrar pekiştirilmesine önem verilmiştir.

Okul Öncesi Eğitim Programı’nın başlıca özellikleri şunlardır:

  • Aile eğitimi ve katılımı önemlidir.
  • Büyük grup, küçük grup ve bireysel etkinliklere dengeli bir biçimde yer verilmesini gerektirir.
  • Çocuk merkezlidir.
  • Değerlendirme süreci çok yönlüdür.
  • Esnektir.
  • Evrensel ve toplumsal değerlere yer verilmiştir.
  • Günlük yaşam deneyimlerinin ve yakın çevre olanaklarının eğitim amaçlı kullanılması teşvik edilmektedir.
  • Keşfederek öğrenme önceliklidir.
  • Oyun temellidir.
  • Öğrenme merkezleri önemlidir.
  • Öğretmene özgürlük tanır.
  • Özel gereksinimli çocuklar için uyarlamalara yer vermektedir.
  • Rehberlik hizmetlerine önem vermektedir.
  • Temalar/konular amaç değil araçtır.
  • Yaratıcılığın geliştirilmesi ön plandadır.

2. Yeni programa göre etkinlik türleri nelerdir?

Etkinlikler büyük grup olarak planlanıp uygulanabilir ancak öğretmen etkinlikleri planlarken küçük grup ve bireysel olarak uygulanacak şekilde de düzenlemeye özen göstermelidir. Bireysel etkinlikler öğretmenin hem özel gereksinimli çocuklar hem de gruptaki diğer çocuklar için onların ilgi ve gereksinimlerini göz önünde bulundurarak planladığı etkinliklerdir.

Okul Öncesi Eğitim Programı’nda yer verilmesi önerilen başlıca etkinlik türleri şunlardır:

  • Alan Gezisi
  • Drama
  • Fen
  • Hareket
  • Matematik
  • Müzik
  • Okuma Yazmaya Hazırlık
  • Oyun
  • Sanat
  • Türkçe

3. Günlük eğitim planı akışı hangi aşamalardan oluşur?

Okul Öncesi Eğitim Programı’nda günlük eğitim planı akışı şu aşamalardan oluşur:

  • Güne Başlama Zamanı
  • Oyun Zamanı
  • Kahvaltı, Temizlik
  • Etkinlik Zamanı*
  • Öğle Yemeği, Temizlik
  • Dinlenme
  • Etkinlik Zamanı
  • Oyun Zamanı
  • Günü Değerlendirme Zamanı
  • Eve Gidiş

*Yarım gün eğitim uygulanan kurumlarda, birinci “Etkinlik Zamanı” aşaması tamamlandıktan sonra “Günü Değerlendirme Zamanı” ve “Eve Gidiş” aşamalarına geçilmelidir.

4. Yeni programa göre eğitim sürecinin ve etkinliklerin değerlendirilmesi nasıl olacaktır?

Eğitim süreçleri ve etkinlikler, çocuklara yöneltilecek betimleyici, duyuşsal, kazanımlara yönelik ve yaşamla ilişkilendirilmiş sorularla değerlendirilebilir. Programda, bu yöntemin yanı sıra farklı yöntemlere (resimleme, poster hazırlama, fotoğraf ve film okumaları, bireysel sunumlar, sergiler vs.) başvurulması da önerilmiştir.

5. Etkinlik havuzu nedir, nasıl geliştirilmelidir?

Okul Öncesi Eğitim Programı’nda, fen, hareket, matematik, müzik, okuma yazmaya hazırlık, oyun, sanat, Türkçe, alan gezisi ve drama alanlarında gerçekleştirilen etkinliklere ilişkin uygulama ve öğrenme süreçlerinin kayıt altına alınarak özgün bir etkinlik havuzu oluşturulması önerilmektedir. Etkinlik havuzunun temel işlevi, eğitimcinin günlük eğitim sürecini planlarken kolaylık elde etmesidir. Her eğitimci, öğrencilerinin özellikleri ve gereksinimleri konusunda benzersiz gözlemler yapar ve deneyimler yaşar. Söz konusu gözlemler ve tecrübeler, meslekte geçirilen süreye paralel olarak belirli bir birikime dönüşür. Dolayısıyla etkinlik havuzu pratiği, okul öncesi kurumlarında çalışan her eğitimcinin edindiği birikimi somut ve kullanılabilir biçimde arşivlemesidir.

Eğitimci, grubundaki çocukların gelişim ve hazır bulunuşluk düzeylerini göz önünde bulundurarak yeni etkinlikler kurgular ve böylece etkinlik havuzunu her geçen gün zenginleştirir. Uygulama aşamalarını ve gerekli malzemeleri listelemenin yanı sıra fotoğraf, video, afiş, öğrenci ürünleri vs. gibi ilave materyallerle de geliştirilebilecek etkinlik havuzunda şu unsurlara yer verilebilir:

  • Farklı kavramları ele alan; kazanım ve göstergeleri destekleyen yerli ve çeviri çocuk edebiyatı ürünlerine ilişkin güncel bir okuma listesi
  • Çocukları dil gelişimi alanında destekleyecek nitelikte işitsel malzemeler (Müzik eserleri, öykü ve masal seslendirmeleri, radyo tiyatrosu, çocukların kendi ses kayıtları vs.)
  • Erken matematik becerilerini geliştirici etkinlikler
  • Bilimsel merak duygusu kazandıracak deney etkinlikleri
  • Bilgisayar temelli interaktif etkinlikler
  • Sosyal beceri geliştirici alan gezilerinin yıllık planlaması
  • Geleneksel ve yerel çocuk oyunları
  • Medya okuryazarlığı altyapısı kazandırıcı etkinlikler ve videolar
  • Görsel nitelikte zekâ oyunları
  • Değerler eğitimi temelli etkinlik örnekleri

6. Aile Destek Programı’nın amaçları nelerdir?

Okul Öncesi Eğitim Programı ile bütünleştirilmiş Aile Destek Programı’nın amaçları şunlardır:

  • Ailelere okul öncesi eğitimin amacını, önemini açıklamak
  • Ailelere çocuk gelişimi ve eğitimi konusunda bilgiler vererek onları desteklemek
  • Ailelerin okula uyum sürecinde çocuklarına yardımcı olmalarını sağlamak
  • Ailelerin okuldaki eğitime paralel tutum ve davranışları benimsemelerini sağlamak
  • Ailelerin okuldaki eğitimi evde de devam ettirmelerini ve çocuğun gelişimine destek olmalarını sağlamak
  • Ailelerin okuldaki eğitime katılımlarını artırmak

7. Bütünleştirilmiş etkinlik ne demektir?

Bütünleştirilmiş etkinlik, aynı etkinlik zamanında birden fazla kazanımın farklı etkinlik türleri birleştirilerek ele alınmasıdır.

Öğrenme bir bütündür. Bütünleştirilmiş etkinlikler doğal öğrenme ortamı sağlayarak çocukların Türkçeyi fenden, matematiği alan gezisinden ayırt etmeden öğrenmelerini sağlar. Bu şekilde, oyun – Türkçe, fen – matematik, sanat – okuma yazmaya hazırlık, oyun – hareket, drama – alan gezisi, sanat – fen, sanat – Türkçe ve okuma yazmaya hazırlık gibi birleşimler söz konusu olabilir.

Program açısından; bütünleştirilmiş etkinlikte gereksiz tekrarlara yer yoktur, bu sayede zaman daha verimli kullanılabilir. İçerik sistematik bir şekilde verileceğinden öğrenme daha etkilidir. İhmal edilen ya da zayıf kalan kavramlar ve kazanımlar bu sayede işe koşulabilir.

Eğitimci açısından; bütünleştirilmiş etkinlikler, eğitimcilerin kendileri için anlamlı bir etkinlik havuzu oluşturarak özgün programlarını oluşturmaları, geliştirmeleri ve uygulamaları için bir fırsattır. Bu anlamda üretkenliği teşvik eden bir yöntemdir. Eğitimcilerin kendi hedeflerini seçmeleri ve öğrenci gruplarının potansiyelini gerçekçi biçimde değerlendirebilmesi bu sayede daha mümkündür. Bu yöntemin bir diğer avantajı da meslektaşlar arası işbirliğine elverişli olmasıdır.

Çocuklar açısından; eğitim daha eğlenceli ve çekici hâle gelmektedir. Çünkü bu yöntem çocuklara bağımsız ya da ortaklaşa üretimde bulunma fırsatı verir. Öğrenme motivasyonu artan çocuğun sınıf içi katılımı ve verimliliği artacaktır.

8. Gelişim Dosyası (portfolyo) oluşturulurken dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?

Gelişim Dosyası (portfolyo), çocukların sınıf içindeki ve dışındaki çalışmalarını ve etkinliklerini ortaya koyan bir değerlendirme şeklidir. Portfolyonun temel işlevi, eğitimci açısından çocukların bireysel performanslarının incelenmesi için bir zemin oluşturmasıdır. Ayrıca ebeveynlerin ve çocukların da yapılanları değerlendirmeye almaları ve gelişimi izlemeleri mümkün olmaktadır.

Portfolyo çalışması, eğitimci açısından zaman alıcı olmakla birlikte, grubundaki çocuklara ilişkin objektif değerlendirme yapabilmesi ve yaptığı değerlendirmenin gerektiğinde somut kanıtını sunabilmesi açısından son derece yararlıdır.

Portfolyo oluşturulurken dikkat edilmesi gereken hususları bilmek için portfolyonun sahip olduğu şu özellikler dikkate alınmalıdır;

  • Eğitim sürecini belgeleyen bir veri oluşturur ve çocuğun hangi aşamalardan geçtiğini vurgular.
  • Farklı gelişim süreçlerini kapsar.
  • Uygulanan eğitim programının güçlü ve zayıf yönlerini açığa çıkarır.
  • Bireysel olduğu için her çocuk için özgündür.
  • Çocuk, eğitimci ve ebeveynin birlikte değerlendirme yapmasına fırsat sunar.
  • Süreklilik gerektirir ve zaman içinde oluşur.

9. Gelişim Dosyası (portfolyo) neler içermelidir?

Bir portfolyoda şu tür malzemeler yer alabilir:

  • Bir olaya, konuya ilişkin kaydedilmiş kişisel cevap ya da öykü anlatımı
  • Büyük kas gelişimini belgeleyen notlar, video kayıtları, fotoğraflar
  • Dil yeteneğini gösteren öykü tamamlama çalışmaları ya da hazırlanan kitapçıklar, ses kayıtları
  • Eğitimcinin çocuğa ilişkin gözlemlerini yansıtan notlar
  • Evde yapılan, örneğin mutfaktaki etkinliklerden fotoğraflar
  • Gezi fotoğrafları, videoları ve alan gezisi sonrası değerlendirme formları
  • Müziğe ve parmak oyunlarına yönelik yetenekleri gösteren fotoğraflar ve video kayıtları
  • Proje ve grup çalışmalarında bilgi ve araştırma sonuçlarını (problem çözücü fikirler, icatlar, deneyler içeren) sunan video görüntüleri
  • Sanat çalışmaları içinden bütün grup tarafından seçilen örnekler
  • Üç boyutlu ürünler ya da fotoğraflar

10. Gelişim Gözlem Formu ve Gelişim Raporu nasıl hazırlanmalıdır?

Çocukların bütün gelişim alanlarını kapsayan beceri, tutum ve alışkanlıklarının özetlenerek kaydedildiği Gelişim Gözlem Formu, her bir çocuğun neleri, ne düzeyde, nasıl ve neden yaptığı hakkında ipuçları taşımalıdır.

Gelişim Raporu ise Gelişim Gözlem Formu’nda yer alan bilgilerin analiz edildiği rapordur. Bu rapor ebeveyni ve çocuğun sonraki öğretmenlerini bilgilendirir. Çocuğun (varsa) özel yeteneklerine ya da gereksinimlerine ilişkin gözlemler, öneriler ve yönlendirmelere bu raporda yer verilir.

Eğitim yılı boyunca her çocuk için Gelişim Gözlem Formu doldurulur. Eylül ayında Okul Tanıtım ve Aileyi Tanıma Dosyası’nda Bulunan Formlar, Aile Eğitimi İhtiyaç Belirleme Formu ve Aile Katılım Formu uygulanır. Eylül, Ocak ve Haziran aylarında ise her çocuk için Gelişim Raporu doldurmalıdır.

11. Güne Başlama Zamanı’nda neler yapılabilir?

Çocuğun ev dışı sosyal ilişki pratiklerini deneyimlemeye başladığı güne başlama zamanları, o gün için eğitime dönük atılan ilk adım olduğu için özenle değerlendirilmelidir.

Bu anlamda şu hususlar göz önünde bulundurulabilir:

  • Güleryüz gösterilmeli ve her bir çocukla ayrı ayrı selamlaşılmalıdır.
  • O gün yapılacak etkinliklere ilişkin ana hatlarıyla bilgi verilmelidir.
  • Güne, hava koşullarına bağlı olarak sınıfın içinde olduğu kadar bahçesinde de başlanabilir.
  • Hava durumu, mevsim koşulları, haftanın hangi günü olduğu, okula ulaşımda yaşananlar ve çocukların duygu durumlarına ilişkin sorular sorularak sohbet edilmelidir. Bu şekilde çocukların soru sorma ve dinleme pratiği kazanmalarına katkı sunulur.
  • Önceki güne, hafta sonuna ilişkin sorular sorulmalı ve yanıtlar ciddiyetle dinlenmelidir.
  • Sınıfta geçici öğrenme merkezleri oluşturulmuşsa bunlar tanıtılmalıdır.

12. Günü Değerlendirme Zamanı’nda neler yapılabilir?

Günlük eğitim planı akışının son aşaması olan Günü Değerlendirme Zamanı (GDZ), hem çocuklar hem eğitimci hem de programın sağlıklı bir şekilde mütalaa edilmesi için eşsiz bir fırsattır.

GDZ’de temel olarak açık uçlu sorular sorularak ya da çocukların ortaya koyduğu ürünler masaya yatırılarak çocukların o gün hangi öğrenme merkezlerinde ne tür etkinlikler yaptıkları, kendileri ve grup arkadaşları hakkındaki görüşleri, ortak faaliyetlerde ele alınan kavramlara ve kazanımlara ilişkin düşünceleri üzerinden görüş alışverişinde bulunulur. Etkinliklerde çekilen videolar ve fotoğraflar da GDZ sırasında işlevsel olabilir.

GDZ için bir diğer yöntem de çocukların o güne ilişkin bir tema üzerinden bireysel sunum yapmalarına izin vermek olabilir. Küçük grup üyelerinin ortak sergileri ya da proje sunumları da GDZ için katılımı artıracaktır.

GDZ, çocukların okul sonrası etkinliklerine ilişkin konuşulması için de bir fırsattır. Evde, aileyle ya da bireysel olarak yapılacak faaliyetler; bir kutlama, anma ya da alan gezisine ilişkin ön hazırlıklar da GDZ esnasında planlanabilir.

Grup üyeleri arasında, ulusal ya da yerel düzeyde yaşanan veya tarihi yaklaşan sevindirici ya da üzücü olaylara (sportif başarılar, doğal afetler, millî ve dinî bayramlar vs.) ilişkin konuşmalar da yine GDZ sırasında yapılabilir.

GDZ sırasında ertesi gün yapılacak etkinliklere ilişkin planlamalarda çocukların önerilerinin alınması ve bunların uygulanması çocukların katılımcı bireyler olarak yetişmelerine pozitif katkı sağlayacaktır.

13. Öğrenme Merkezleri nelerdir, geçici öğrenme merkezleri nasıl oluşturulur?

Okul Öncesi Eğitim Programı’na göre her zaman bulunması gereken öğrenme merkezleri şunlardır:

  • Blok Merkezi
  • Dramatik Oyun Merkezi
  • Fen Merkezi
  • Kitap Merkezi
  • Müzik Merkezi
  • Sanat Merkezi

Eğitimcinin gerekli zaman ve durumlarda belirli bir temaya uygun olarak bir süreliğine oluşturduğu merkezlere Geçici Öğrenme Merkezi adı verilir.

Çocukların kütüphane, toplu ulaşım araçları, lokanta, sağlık kurumları, mağaza vb. yerlerde yaşam becerilerini uygun biçimde geliştirip uygulayabilecekleri çeşitli merkezler hazırlanabilir. Özel gün ve haftalar için; örneğin Enerji Tasarrufu Haftası boyunca enerji üretimini, tüketimini ve tasarrufunu çağrıştıran materyalleri barındıran bir Enerji Merkezi oluşturulabilir ya da sınıfta evcil hayvanı olan bir çocuk varsa o hayvana ilişkin gereçlerin yer aldığı bir Evcil Hayvanım merkezi hazırlanabilir.

14. Özel gereksinimli çocuklar için etkinlik uyarlamalarında nelere dikkat edilmelidir?

Eğitimci, gözlemlerinin yanı sıra ebeveynlerle de etkili ve sağlıklı ilişkiler kurarak grubundaki tüm çocukların ilgi, potansiyel ve gereksinimlerini analiz etmelidir. Bu sayede grubundaki, örneğin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, işitme ve görme kaybı, dil ve konuşma bozukluğu, otizm, zihinsel ve ortopedik problemleri olan çocuklarla üstün yetenekli çocukları tespit edebilir.

Bu tespitin doğal sonucu, söz konusu özel gereksinimli çocuğa yönelik (mümkünse) alternatif bireysel etkinlikler geliştirmek ya da mevcut etkinlikleri o çocuk için uyarlamaktır.

Uyarlamalarda rehberlik uzmanlarından, çocuğun ailesinden, gerekli durumlarda diğer uzmanlardan öneri ve destek alınarak hareket edilmelidir.

Çocuğun büyük grup etkinliklerine katılamadığı durumlarda, işlenen kazanım ve kavramları kendi hazır bulunuşluk düzeyi itibariyle algılayabileceği nitelikte basitleştirmelere gidilebilir.

Daha detaylı bilgi için Okul Öncesi Eğitim Programı’ndaki özel gereksinimli çocukları desteklemede dikkat edilmesi gereken noktaları maddeler hâlinde ele alan belge incelenebilir.